De eerste lezingen in het ‘ziekenhuis’

Op een koude ochtend in december 1799 wordt een van de grootste mannen uit de geschiedenis van de Verenigde Staten, George Washington, wakker met keelpijn. Hij doet iets wat hij beter niet had kunnen doen zou later blijken. Hij laat zijn arts komen.

Nadat hij Washington heeft onderzocht, roept de arts de beste medici van Amerika bijeen om er zeker van te zijn dat de ex-president de juiste behandeling krijgt. Washington was bij zijn leven al een ikoon, niemand wilde het risico lopen dat hij verantwoordelijk was voor zijn dood. De artsen kiezen de oude behandeling: aderlating. Omdat Washington een ernstige keelontsteking heeft, besluiten de artsen extra veel bloed af te tappen. De toestand van de zieke verslechtert zienderogen. De artsen verbazen zich erover en besluiten om dan nog maar meer bloed af te tappen. Na een paar uur hebben de artsen maar liefst 3,75 liter bloed afgetapt, wat neerkomt op ongeveer 80 procent van de totale hoeveelheid bloed in het lichaam. Dat overleefde Washington niet. Hij stierf dezelfde avond.

We kunnen zien dat bij de eeuwwisseling naar de 19e eeuw de medische kennis wel heel beperkt was, als de belangrijkste dokters in de VS als beste oplossing voor keelontsteking kiezen voor aderlaten. Dat was zeker niet alleen in Amerika zo. Ook in Europa was aderlaten een veel gebruikt middel. In de eeuw die volgde, de 19e eeuw, zou dat onherkenbaar veranderen. In de westerse wereld, in Nederland en in het Oldambt. Nieuwe inzichten over de oorzaken van ziekten en de behandeling ervan brachten veel in beweging.

De groeiende inzichten over de oorzaken van ziekte, zoals de cholera, is een van de onderwerpen van de lezingen over de gezondheidszorg die we op 29 maart en 5 april bij ons te horen zullen zijn. We vonden het bij het Cultuurhistorisch Centrum wel een passend idee dat onze eerste lezingen over de gezondheidszorg gingen, nu we in het voormalige Lucasziekenhuis ons nieuwe onderkomen hebben gevonden.

De eerste lezing wordt op vrijdag 29 maart, volgende week dus, gegeven door Esther de Haas. Haar lezing gaf zij de titel

Slechte lucht en ziektekiemen: van kennis over epidemieën naar volksgezondheid in het Oldambt.

Eeuwenlang waren infectieziekten de meest voorkomende doodsoorzaak. En dan in tweede helft van de negentiende eeuw komt van de hygiënebeweging op en groeit het inzicht doordat gebruik wordt gemaakt van medische statistieken. Dat wordt een belangrijke verandering in de medische wetenschap. Esther de Haas neemt ons mee terug naar de tijd waarin verschillende denkbeelden bestonden over de oorzaak van ziekten als cholera, malaria en tyfus. Ze stelt onder meer de volgende vragen:

  • Hoe hebben onderzoek naar de verspreiding van cholera en latere ontdekkingen bijgedragen aan de volksgezondheid in West-Europa?
  • En wat gebeurde er ondertussen in het Oldambt?

Zo zet Esther de ontwikkelingen in het Oldambt in een internationale medische context.

Op 5 april volg ikzelf Esther op met mijn lezing over

Dronken oppassers of liefdevolle zusters: de ontwikkeling van ideeën over goede ziekenzorg en de gevolgen in het Oldambt.

Toen de kloosters uit de Nederlanden verdwenen in de 80-jarige oorlog doordat de katholieken werden verjaagd door de calvinisten, verloor het land een groot deel van de ziekenzorg. De gasthuizen en kloosters waren immers allemaal van de katholieke kerk. Het duurde lang voordat hier iets voor in de plaats kwam en het was van lage kwaliteit. Na de gelijkstelling van alle kerken, stichtten de Katholieken snel weer de eerste ziekenhuizen. Dit waren vaak nog eenvoudige, verzorgende instellingen. De andere instellingen ontwikkelden zich ook verder. In de loop van de 19e eeuw verschenen, mede onder invloed van de groeiende medische kennis, meer en meer publicaties over goede verzorging van patenten. Daarvan was het werk van de bekende Florence Nightingale een belangrijk keerpunt.

  • Wat zien we van deze ontwikkelingen terug in het Oldambt?
  • Hoe was de zorg bijvoorbeeld geregeld voordat het Lucas er was?
  • Waar gingen de mensen naar toe en hoe was het daar?

Dit zijn onze twee verhalen in vogelvlucht. De lezingen beginnen om 14:30 en gaan door tot ongeveer 16:30. De toegang is 5,0o. Voor wie nog niet weet waar we zitten: de oude huisartsenpost. Laat ik maar zeggen de vleugel van het ziekenhuis aan de kant van de Klinker. Als u daar een keer bent, vindt u het vanzelf.

Tot de 29e en de 5e zou ik willen zeggen.

Reacties plaatsen is niet mogelijk.