Het raadsel van de klok van Bad Nieuweschans

IMG_1075Voor onze brochure Torens en klokken in het Oldambt stuitte ik op een bijzondere klok in Bad Nieuweschans. Er moest volgens de gemeentelijke administratie een klok uit 1474 in de hoofdwacht hangen. Ik zocht contact met Stichting Vrienden van de Nieuwe Schans om een foto te mogen maken van deze klok. Het leek er op in de archieven dat de klok de oorlog had overleefd, gespaard van de smeltovens. Er zijn maar een paar klokken in het Oldambt die kunnen aansluiten in de rij vooroorlogse klokken. De meeste klokken zijn tot wapentuig omgesmolten.

Het antwoord dat ik kreeg op mijn verzoek, verraste me enorm. Er hing, volgens de stichting, geen klok uit 1474 in de hoofdwacht. De klok was een exemplaar uit de gieterij van Van Bergen uit 1868! Hoe kon dat? Het monumentenregister uit de jaren dertig had het jaartal 1474 genoemd en ook in een boek van 1970 kwam dit jaartal voor. De klok werd gespaard omdat hij zo oud was, zo blijkt uit een bericht dat de gemeente Nieuweschans in de archieven opgeslagen heeft. Er was zelfs een ontvangstbevestiging waar dat op stond.

IMG_1088

Er was dus maar één oplossing: ik moest gaan kijken. En nu niet alleen om een foto te maken van de oude klok, maar vooral om te kijken welke klok er eigenlijk hing. Op een mooie herfstmorgen reed ik naar Bad Nieuweschans voor dit onderzoek. De huidige huurders van het pand waren wat verrast dat ik naar boven wilde. De verhuurder klom met me mee. Het was een krappe, stoffige, steile en met spinrag behangen weg naar boven. En daar aangekomen, werd duidelijk dat er inderdaad een klok hing uit 1868.

Het werd nog vreemder, maar daarvoor moeten we een stapje terug doen in de geschiedenis. In 1939 was er een grote inventarisatie geweest van het Nederlands erfgoed. Klokken horen hier ook bij. Er werd een lijst opgesteld van monumentale klokken, die beschermd zouden moeten worden. Op die lijst stond de klok uit Nieuweschans, maar dan wel die van 1474. In de Tweede Wereldoorlog, zoals in iedere oorlog, werden klokken gevorderd. Alleen de klokken op de lijst zouden bewaard blijven. Gemeenten kregen de opdracht om een M op deze klokken te spuiten. Later werden ze door de bezetter naar een apart depot vervoerd.

De klok in Nieuweschans was niet oud, niet bijzonder en toch staat er een M op. De administratie en de werkelijkheid liepen duidelijk niet gelijk op. De inwoners van Bad Nieuweschans hebben er geluk mee gehad. Zij kregen hun klok terug na de oorlog. Dat konden niet alle kerken en gemeentes in het Oldambt zeggen.

Meer verhalen over klokken zijn te vinden in onze nieuwe historische brochure Torens en klokken in gemeente Oldambt. De brochure is te koop bij het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt voor € 7,50.

 

Reacties plaatsen is niet mogelijk.